Wstęp

Narkotyki i dopalacze zaliczamy do grupy substancji o działaniu psychoaktywnym.

Prawodawcy od 2010 roku podejmują działania mające na celu walkę z problemem dopalaczy w Polsce. Oficjalny początek istnienia problemu substancji psychoaktywnych z grupy dopalaczy w naszym kraju, które definiowane są poprzez wykaz substancji zabronionych, datujemy na 2008 rok. Wtedy to rozpoczęła swą działalność sieć dopalacze.com. Już w sierpniu tego roku otwarto pierwszy sklep stacjonarny oferujący swoje usługi na terenie miasta Łodzi. Wkrótce potem Polska stanęła przed nowym problemem – rozprzestrzenieniem się tego typu instytucji na obszarze całego kraju.

Pod pozorem sprzedaży produktów kolekcjonerskich, środków do prania bądź czyszczenia dywanów powstał nowy rynek legalnych substancji psychoaktywnych.
O problemie regulacji tego rynku traktuje Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851, z późn. zm.) traktująca o przeciwdziałaniu narkomanii w Polsce.

Pierwszym, wyraźnie podjętym krokiem była nowelizacja aktu prawnego z 2009 roku wprowadzająca na listę substancji kontrolowanych BZT, JWH-018 oraz szesnastu roślin o działaniu psychoaktywnym.

Kolejna nowelizacja, z 2010 roku rozszerzyła tą listę o mefedron oraz 9 syntetycznych kanabinoidów.

Po dziś dzień jednak spotykamy się z wieloma przypadkami posiadania i zażywania środków psychoaktywnych z grupy dopalaczy. Posiadanie tego typu substancji przez Obywateli Rzeczpospolitej Polskiej ustanowiło nowy rodzaj problemu w kontekście prawodawstwa karnego.

Wysokość kary

Zgodnie z artykułem 61 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie środków odurzających bądź psychotropowych podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy obywatel posiada ilość znaczną środków należących do tej grupy. Wtedy to sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 10.
Gdy czyn sprawcy określamy jako czyn mniejszej wagi, wtedy to zasądzona może być grzywna, kara ograniczenia wolności bądź też kara pozbawienia wolności do jednego roku.

Posiadanie nie jest jednak przestępstwem w sytuacjach gdy:

• posiadamy narkotyki nieumyślnie – gdyż zgodnie z brzmieniem przepisu, czyn zabroniony posiadania narkotyków można popełnić jedynie umyślnie. Jest to warunek, bez którego nie można nikogo skazać za to przestępstwo. W związku z tym w sytuacji, w której narkotyki zostaną nam podłożone lub w inny sposób bez naszej woli znajdziemy się w ich posiadaniu nie ponosimy z tego powodu odpowiedzialności karnej;
• posiadamy śladowe ilości narkotyków- ustawa odnosi się również do sytuacji, w której to sprawca jest w posiadaniu ilości nieznacznej, wręcz śladowych ilości środków odurzających bądź psychotropowych. W powszechnej praktyce nie stanowi przestępstwa posiadanie śladowych ilości substancji rozumianych zwykle jako pozostałości po spożyciu narkotyków bądź dopalaczy. Problematyczna staje się więc kwestia określenia ilości nieznacznej zakazanych substancji. W podejściu praktycznym zwykle definiujemy ją jako ilość niewystarczającą do odurzenia jednej osoby. Jednak w ścisłym jej określeniu Ustawodawca pozostawia tą kwestię organowi orzecznictwa w sprawie. W praktyce zwykle mówimy tutaj o resztkach znajdowanych w woreczkach strunowych bądź lufkach szklanych służących do spalania substancji zakazanych.
• substancje posiadania osoba, która w chwili popełnienia czynu nie ukończyła 17 roku życia – jest to warunek do poniesienia odpowiedzialności za popełnienie przestępstwa posiadania narkotyków. Nieletni zatrzymany przez Policję zostanie doprowadzony i postawiony przed sądem Rodzinnym. Za posiadanie będzie mu wtedy groziło wymierzenie środków wychowawczych – nadzór kuratora, umieszczenie w zakładzie poprawczym.
• posiadanie, którego społeczna szkodliwość jest znikoma – zasadne w przypadku, gdy orzeczenie kary wobec sprawcy byłoby niecelowe lub szkodliwość społeczna czynu nikła. W praktyce praktycznie nie funkcjonuje.

Tzw. wypadek mniejszej wagi

Jest to łagodniejszy typ kwalifikacji przestępstwa posiadania narkotyków, o którym decyduje całościowa ocena skutków i społecznej szkodliwości czynu. Sąd bierze pod uwagę zarówno typ jak i ilość narkotyku. Ale również osobę sprawcy – jego sytuację życiową, dotychczasową postawę, dotychczasowy kontakt z narkotykami. W praktyce na zastosowanie kwalifikacji przypadku mniejszej wagi możemy liczyć, gdy posiadamy maksymalnie 1 – 1,5 dawek narkotyków tzw. miękkich, a oskarżony nie był wcześniej karany.

Odstąpienie od ścigania

W wyżej wymienionych przypadkach postępowanie przygotowawcze w ogóle nie powinno zostać wszczęte, a wszczęte powinno zostać umorzone lub warunkowo umorzone przez prowadzącego go funkcjonariusza lub nadzorującego prokuratora. Należy jednak podkreślić, iż jest to umorzenie fakultatywne, zależące jedynie od woli i osobistego przekonania prokuratora. W sytuacji, w której Prokurator i tak wniósłby do Sądu akt oskarżenia – Sąd powinien wydać wyrok uniewinniający lub co najwyżej umorzyć postępowanie. W praktyce jednak nie należy ryzykować i warto od razu skorzystać z usług profesjonalnego obrońcy. Nasz kancelaria – Kancelaria Adwokacka adw. Michał Goszczycki zagwarantuję Ci fachowa pomoc w pełnym zakresie oskarżenia o przestępstwa narkotykowe.

Znaczna ilość

Przeciwwagą dla ilości nieznacznej jest ilość znaczna, której posiadanie zagrożone jest karą pobawienia wolności do lat 10. Również w tym przypadku brak jest jasnej definicji tego pojęcia. W podejściu praktycznym oznacza ono zwykle ilość potrzebną do odurzenia kilkudziesięciu osób. – [wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt III KK 25/13).]
Przypadek Rzeszowskiego Sądu Apelacyjnego -[wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt. II AKa 22/10] pokazuje co powinniśmy rozumieć pod pojęciem „kilkudziesięciu osób”. Podczas postępowania karnego przyjęto, że tzw. „działkę” definiujemy jako jeden gram substancji odurzającej – suszu marihuany. W tym kontekście przedmiotem wykonawczym było 19 działek substancji odurzającej. Ilość ta została uznana za wystarczającą do odurzenia kilkudziesięciu osób uzależnionych. Zatem w rozumieniu Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii tę ilość określamy jako „znaczną”. Stąd też podstawnym w tym wypadku jest zasądzenie kary pozbawienia wolności do 10 lat.
W kontekście znacznej ilości warto również zwrócić uwagę na rodzaj substancji odurzającej, z jaką posiadał sprawca w momencie zatrzymania. W przypadku środków z grupy tzw. „twardych narkotyków” takich jak kokaina oraz opioidy Sąd zwykle skłania się ku wymierzeniu kary bezwzględnego pozbawienia wolności. Natomiast w przypadku narkotyków miękkich spotykamy orzeczenia o łagodnym wymiarze kary.

W jednym z najnowszych judykatów, który zapadł w Sądzie Najwyższym 11 października 2017 r. (III KK 73/17) Sąd Najwyższy stwierdził, że Organ orzekający, ustalając znamię znacznej ilości środków odurzających lub substancji psychotropowych w rozumieniu art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (DzU z 2017 r., poz. 783 ze zm.), powinien brać pod uwagę nie tylko kryterium ilościowe, ale i jakościowe, a także i to, w jakim celu sprawca środki te lub substancje posiadał.

Problem dopalaczy

Aby w świetle prawa móc ukarać sprawcę za czyn posiadania substancji z grupy dopalaczy muszą być spełnione dwa podstawowe warunki.
Pierwszym z nich jest obecność substancji posiadanej przez obywatela na liście stanowiącej załącznik do Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii. Listy te tworzą dwie kategorie środków zabronionych. Pierwsza z nich to wykaz środków odurzających (załącznik nr 1 do ustawy). Druga zaś to wykaz substancji psychotropowych (załącznik nr 2 do ustawy).
Drugim warunkiem jest posiadanie przez sprawcy ilości danej substancji wystarczającej do odurzenia osoby zażywającej specyfik (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku).
Podsumowując, problem substancji z grupy dopalaczy wynika z niedostatecznej dynamiki polskiego prawa. Listy stanowiące załącznik do Ustawy o Przeciwdziałaniu Narkomanii nie są uaktualniane dostatecznie szybko względem tempa powstawania nowych substancji o właściwościach odurzających i psychotropowych. Stąd też brak spójności w postępowaniu dotyczącym posiadania dopalaczy między organami Sądownictwa Rzeczypospolitej

Podsumowanie

Podsumowując kara jakiej poddany zostanie sprawca w kontekście posiadania narkotyków bądź dopalaczy zależy od okoliczności zatrzymania. Jednak równie istotną jest postawa sprawcy wobec organów ścigania oraz sposobu zachowania oskarżonego podczas procesu sądowego.
Ważną jest postawa nie tylko oskarżonego, ale również jego obrońcy.
Jego rolą jest przedstawienie skutków podjętych działań ograniczających wolność oskarżonego lub jej pozbawiających bądź nakładających na niego karę grzywny. Odnosi się to do wpływu zasądzonych kar zarówno na samego sprawcę jak i na jego rodzinę. Równie istotnym jest charakter incydentalny zdarzenia oraz wiek sprawcy. Często aspekt ten zasądza o umorzeniu postępowania karnego.